Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του τμήματος ψυχικής υγείας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, αύξηση παρατηρήθηκε στα περιστατικά της κακής ποιότητας ύπνου. Τα παράπονα των ανθρώπων που δεν απολαμβάνουν το βαθύ και αναζωογονητικό ύπνο όλο και πληθαίνουν. Η ανάγκη για ύπνο αυξάνεται καθώς οι απαιτήσεις της καθημερινής ζωής γίνονται περισσότερες και οι δραστηριότητές μας εντείνονται. Εντούτοις παρατηρείται μείωση στα ποσοστά των ανθρώπων που μπορούν να χαίρονται την ευεργετική επίδραση του ποιοτικού ύπνου στη ζωή τους.
Παράγοντες όπως η ανασφάλεια και το άγχος του σύγχρονου τρόπου ζωής, τα πολλαπλά προβλήματα κάλυψης των ολοένα διογκούμενων αναγκών και η προοδευτική καλλιέργεια νέων απαιτήσεων σε συνδυασμό με την κρίση στην οικονομία και τα λειτουργικά προβλήματα των κοινωνιών μας, έχουν διαταράξει την ψυχική ηρεμία των πολιτών των αστικών κέντρων. Πιέζεται ασφυκτικά ο άνθρωπος και απομακρύνεται από το φυσικό ρυθμό της καθημερινής του ζωής, επηρεάζοντας τον κιρκαδιανό ρυθμό (εσωτερικό ρολόι του οργανισμού που ρυθμίζει το ρυθμό και την ένταση της δραστηριότητας κατά τη διάρκεια της ημέρας) και υποβάλλοντας τη σκέψη του στο αστικό μαγκανοπήγαδο.
Η έλλειψη ύπνου, ειδικά όταν αυτή διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα προκαλεί προβλήματα στον οργανισμό και επιβαρύνει την ψυχική και σωματική υγεία. Το ανοσοποιητικό σύστημα μειώνει την δραστικότητά του, η ορμονική ρύθμιση των φυσιολογικών λειτουργιών διαταράσσεται, ενώ επηρεάζονται και άλλα συστήματα όπως το καρδιαγγειακό, το αναπνευστικό, το νευρικό κ.α.. Ο οργανισμός οδηγείται σε σταδιακή εξασθένιση, εκτελεί με δυσκολία τις καθημερινές του λειτουργίες, μειώνει έντονα τη μνήμη και το σύνολο των πνευματικών του δυνατοτήτων.
Ο ύπνος είναι η επαναφορά του οργανισμού σε κατάσταση δράσης μέσα από διαδικασίες «τακτοποίησης» και «εκκαθάρισης» βιολογικών και ψυχικών μονοπατιών. Χωρίς αυτή την επαναφορά ο οργανισμός επιβαρύνεται καθημερινά με νέα δραστηριότητα για την οποία δεν έχει προετοιμαστεί, με αποτέλεσμα να οδεύει προς την κατάρρευση.
Η διαδικασία επαναφοράς του οργανισμού μέσα από τη διαδικασία του ύπνου περιλαμβάνει πολλά στάδια. Ο ύπνος μη ταχέων οφθαλμικών κινήσεων ή ύπνος NREM και ο ύπνος ταχέων οφθαλμικών κινήσεων ή ύπνος REM είναι οι δύο βασικοί τύποι ύπνου που εναλλάσσονται μεταξύ τους κάθε περίπου μιάμιση ώρα. Ο ύπνος NREM περιλαμβάνει τέσσερα στάδια, από τα οποία τα δύο πρώτα αποτελούν τον ελαφρύ ύπνο και τα δύο επόμενα τον ύπνο βραδέων κυμάτων. Περνώντας από το στάδιο 1 προς το στάδιο 4, ο ύπνος μας γίνεται πιο βαθύς. Τονίζεται πως στον ύπνο NREM ο εγκέφαλός μας είναι σχετικά αδρανής και το σώμα μας έχει τη δυνατότητα της κίνησης. Ο ύπνος REM έχουμε έντονη δραστηριότητα στον εγκέφαλό μας, ενώ το σώμα μας δε μπορεί να κινηθεί, εμφανίζεται δηλαδή μυϊκή ατονία. Μόνο οι μυς που κινούν τα μάτια, την καρδιά και το διάφραγμά μας είναι ενεργοί. Στον ύπνο REM κάνουμε αυτό που θέλουμε ή που φοβόμαστε … «ονειρευόμαστε»! Πλήθος χημικών ουσιών ρυθμίζουν τα στάδια του ύπνου και τις λειτουργίες τους, όπως η μελατονίνη, η αδενοσίνη, η σεροτονίνη, η αδρεναλίνη, η ντοπαμίνη, η ορεξίνη, η ινσουλίνη, η γλουταμίνη κ.α..
Η ανάγκη ύπνου κυμαίνεται από άνθρωπο σε άνθρωπο ανάλογα με τη δραστηριότητά του κατά τη διάρκεια της ημέρας, την ηλικία, την ύπαρξη παθολογικών αιτίων και ψυχικών διαταραχών, αλλά και από γενετικούς παράγοντες. Το γεγονός όμως είναι πως όλοι χρειάζονται ύπνο καθημερινά από 4-5 ώρες έως 9-10 ανάλογα με τον οργανισμό τους και πως αν αυτό διαταράσσεται δεν επιτυγχάνεται ομαλή λειτουργία.
Δρ. Χρήστος Κοψτιάφτης
Καθηγητής Νευροβιολογίας
