Στις αρχές Οκτωβρίου 1989 άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για την πτώση του Τείχους του Βερολίνου.
Είκοσι χρόνια μετά, ένας πολίτης της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, καταξιωμένος μοριακός βιολόγος και πολιτικός ακτιβιστής σήμερα, αφηγείται
ΓΕΝΣ ΡΑΪΧ
Έχουν περάσει 20 χρόνια, αλλά είναι σαν να ξαναβλέπει τη σκηνή μπροστά του. Είναι 8 Οκτωβρίου του 1989, η αντίστροφη μέτρηση για την πτώση του Τείχους έχει σημάνει. Μπροστά στην εκκλησία της Γεθσημανής, στο κέντρο του Ανατολικού Βερολίνου, έχουν σχηματιστεί δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα: oι αστυνομικοί κραδαίνουν τα κλομπ. Οι διαδηλωτές κρατούν κεριά. Ανάμεσά τους και η 16χρονη κόρη του. Ο Γενς Ράιχ, πολίτης της Ανατολικής Γερμανίας, καταξιωμένος μοριακός βιολόγος και πολιτικός ακτιβιστής σήμερα, αφηγείται.
Βρέθηκε στην Αθήνα προσκεκλημένος του Ινστιτούτου Γκαίτε για μια ομιλία στο πλαίσιο του συμποσίου «Δημοκρατία εν κινήσει». Δέχεται ευχαρίστως να ταξιδέψει μαζί μας πίσω στο φθινόπωρο του 1989, τότε που το Ανατολικό Βερολίνο σειόταν από την ιαχή: «Αφήστε μας να βγούμε». «Στις αρχές Οκτωβρίου», λέει στα «ΝΕΑ» ο Γενς Ράιχ, «η εκκλησία της Γεθσημανής είχε μετατραπεί σε κέντρο αντίστασης. Χιλιάδες νέοι άνθρωποι την είχαν μετατρέψει σε καταυλισμό, πέρασαν μέρες αποκλεισμένοι στο εσωτερικό της, με τους ενοίκους από τα γύρω σπίτια να τους δίνουν κλεφτά τσάι και ψωμί. Ανάμεσά τους ήταν και η μικρότερη κόρη μου, η Στέφανι. Στις 8 του μηνός, αποφασίσαμε με την σύζυγό μου ότι έπρεπε να την απομακρύνουμε, όχι φυσικά διότι διαφωνούσαμε, αλλά γιατί φοβόμασταν, ήταν ακόμα παιδί και η καταστολή ήταν άγρια, διαδηλωτές συλλαμβάνονταν και εξαφανίζονταν. Φτάνοντας λοιπόν με το αυτοκίνητο, γίναμε μάρτυρες αυτής της σκηνής. Από τη μια, οι αστυνομικοί με τις ασπίδες και τα κλομπ και απέναντί τους νέοι άνθρωποι με κεριά στα χέρια, αποφασισμένοι. Τα συναισθήματα ήταν ανάμεικτα, ξέραμε πως το επόμενο λεπτό η Στέφανι μπορούσε να πέσει νεκρή».
Σημείο καμπής. Τίποτε τέτοιο δεν έγινε. Την ημέρα εκείνη τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα στο Βερολίνο δεν κινήθηκαν και την επομένη, σαν χθες, 9 Οκτωβρίου, στη Λειψία 70.000
άνθρωποι διαδήλωσαν φωνάζοντας «Είμαστε ο λαός». «Ήταν η πρώτη φορά που οι Αρχές δεν κατέστειλαν τη διαδήλωση, απλώς άφησαν τα πράγματα να εκδηλωθούν. Αυτό ήταν ένα σημείο καμπής». Οι κάτοικοι της Λειψίας άλλωστε ακόμα θεωρούν τη διαδήλωση εκείνη ως την πραγματική στιγμή που ανατράπηκε το κομμουνιστικό καθεστώς. Το κίνημα είχε γίνει μαζικό, δεν περιοριζόταν πια σε λίγους θαρραλέους διανοούμενους και άλλους τόσους περιθωριακούς νεαρούς που ήθελαν «ελεύθερες τέχνες, μουσικά συγκροτήματα κ.λπ.», είχε συμπεριλάβει και όλους εκείνους που τα προηγούμενα χρόνια, «όπως συμβαίνει συχνά στις δικτατορίες, απέφευγαν ακόμα και να σκεφτούν».
«Ένα σημείο που συνυπέγραφαν όλοι», λέει ο Γενς Ράιχ, «ήταν η ελεύθερη μετακίνηση, έλεγαν "βγάλτε μας από το κλουβί", "θέλουμε να δούμε τον κόσμο· γιατί δεν μπορώ να επισκεφθώ τη θεία μου στη Δύση; γιατί δεν μπόρεσα να δω τον παππού μου πριν πεθάνει; γιατί δεν μπορώ να πάω να δω τη Βενετία; Κι εγώ σκληρά εργάζομαι, το δικαιούμαι"». Ο Οκτώβριος του 1989 έκλεισε στο Ανατολικό Βερολίνο με τις Αρχές να προσπαθούν να κατευνάσουν τους οργισμένους πολίτες, να τους πείσουν πως «μπορούσαν να γίνουν καλύτερες. Αλλά η κατάσταση τούς είχε ξεφύγει». Στις 4 Νοεμβρίου, στην Αλεξάντερπλατς, πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη διαδήλωση στην Ιστορία της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας: «Όσο πήγαινε το μάτι σου, έβλεπες ανθρώπους». Ο Γενς Ράιχ ήταν ένας από τους ομιλητές. Από το βήμα, έβλεπε την Πύλη του Βρανδεμβούργου, το Τείχος ήταν μόλις 15 λεπτά περπάτημα. Αλλά χρειάστηκαν ακόμα πέντε ημέρες για να καλυφθεί η απόσταση και να λάβει ο Ράιχ εκείνο το εκπληκτικό τηλεφώνημα από τον γιο του: «Μπαμπά, είμαι στο Δυτικό Βερολίνο! Πάτησα πάνω στο Τείχος!».
«Άμεση εφαρμογή». Στις 9 Νοεμβρίου του 1989, οι ανατολικογερμανικές Αρχές ανακοινώνουν πως οι πολίτες μπορούν να επισκεφθούν τη Δύση- έπρεπε βέβαια να κάνουν πρώτα αίτηση, να γίνει το όλο πράγμα οργανωμένα. Αλλά ο υπουργός Προπαγάνδας μόλις είχε επιστρέψει από διακοπές και δεν είχε ενημερωθεί καλά, του έδωσαν απλώς ένα κείμενο να διαβάσει, δεν πολυκαταλάβαινε κι εκείνος τι συνέβαινε. Όταν τον ρώτησαν λοιπόν, φαντάστηκε πως έτσι έπρεπε να κάνει και ανακοίνωσε ότι το μέτρο «έχει άμεση εφαρμογή». Τα υπόλοιπα ανήκουν στην Ιστορία. «Ήταν ένα απίστευτο γεγονός, η μεγαλύτερη γιορτή χαράς που μπορούσε να φανταστεί κανείς». Οι εβδομάδες, οι μήνες, που ακολουθούν είναι μήνες ευφορίας. Τα προβλήματα, η απογοήτευση, η πραγματικότητα, ήταν ακόμα μακριά.
ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ
Ο Γενς Ράιχ γεννήθηκε το 1939 στο Γκέτινγκεν και σπούδασε Ιατρική στο Βερολίνο, αποκτώντας ειδίκευση στη Μοριακή Βιολογία. Μοίρασε τη ζωή του μεταξύ επιστημονικής έρευνας και αγώνα για τα πολιτικά δικαιώματα- έχει τιμηθεί και για τα δύο. Από το 1970 ακόμα, ίδρυσε στο Ανατολικό Βερολίνο τον «Κύκλο της Παρασκευής», μια ομάδα 30 διαφωνούντων που συναντιόνταν και συζητούσαν τα στραβά του συστήματος. Ήταν ομιλητής στη μεγάλη διαδήλωση της 4ης Νοεμβρίου του 1989 στην Αλεξάντερπλατς και ένας από τους συντάκτες της διακήρυξης «Νέο Ξεκίνημα- Νέο Φόρουμ», την οποία συνυπέγραψαν εκείνο το φθινόπωρο δεκάδες χιλιάδες Ανατολικογερμανοί. Εξελέγη βουλευτής της Λαϊκής Βουλής στις πρώτες και μοναδικές ελεύθερες εκλογές που πραγματοποιήθηκαν στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας τον Μάρτιο του 1990- μετά την ένωση, επέστρεψε στην ακαδημαϊκή του καριέρα, μένοντας πάντα πολιτικά ενεργός. Είναι μέλος της Γερμανικής Επιτροπής Βιοηθικής και της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου- Βρανδεμβούργου.
Οι μέρες που άλλαξαν τον κόσμο
ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1989 Ο πρόεδρος της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας, Έριx Χόνεκερ, προβλέπει πως το Τείχος θα μείνει όρθιο «για εκατό χρόνια ακόμα» 23 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1989 Η Ουγγαρία ανοίγει τα σύνορα με την Αυστρία. Χιλιάδες Ανατολικογερμανοί τουρίστες διαφεύγουν στη Δυτική Ευρώπη ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 1989 Διαδηλώσεις σε όλη την Ανατολική Γερμανία. Η «ειρηνική επανάσταση» είναι γεγονός 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1989 Επίσκεψη Μιχαήλ Γκορμπατσόφ για τα 40ά γενέθλια της ΛΔΓ.
Πάνω στο πόντιουμ στη λεωφόρο Ούντερ ντε Λίντεν, κορίτσια ντυμένα με την μπλε-άσπρη στολή της Ελεύθερης Γερμανικής Νεολαίας φωνάζουν «Γκόρμπι σώσε μας» 9 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1989 Στη Λειψία, 70.000 άνθρωποι φωνάζουν «Είμαστε ο λαός». Για πρώτη φορά, η αστυνομία δεν αντιδρά. Εκδηλώσεις μνήμης πραγματοποιήθηκαν την προηγούμενη μέρα στην πόλη 18 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1989 Ο Έρικ Χόνεκερ παραιτείται, αντικαθίσταται λίγες ημέρες αργότερα από τον Έγκον Κρεντς 4 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1989 1.000.000 άνθρωποι πραγματοποιούν διαδήλωση διαμαρτυρίας στην Αλεξάντερπλατς, στο Ανατολικό Βερολίνο 9 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1989 Η ανατολικογερμανική κυβέρνηση ανακοινώνει πως οι πολίτες της ΛΔΓ μπορούν να επισκέπτονται εφεξής ελεύθερα τη Δυτική Γερμανία. Το Τείχος πέφτει 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 1990 Η Ανατολική Γερμανία υιοθετεί το μάρκο 3 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1990 Ανατολική και Δυτική Γερμανία ενώνονται επισήμως
