Η τραγική υστέρηση των εσόδων και η εκτίναξη των δαπανών στο εννεάμηνο Ιανουαρίου - Σεπτεμβρίου οδήγησαν τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό σε πρωτοφανή επίπεδα
Το ταμειακό έλλειμμα είχε φτάσει ήδη στο 9,6% του ΑΕΠ.
Η ύφεση, η αδράνεια του φοροεισπρακτικού μηχανισμού και η αδυναμία συγκράτησης των δαπανών γεννούσε από τις αρχές του έτους έλλειμμα περίπου 2,5 δισ. ευρώ το μήνα! Δηλαδή, χρέη 227 ευρώ σε κάθε Ελληνα, κάθε μήνα.
Ετσι, από έλλειμμα 5% του ΑΕΠ το 2008 (αναθεωρήθηκε πρόσφατα σε 5,7% και ίσως αναθεωρηθεί πάλι στο 6,5% του ΑΕΠ!) φτάσαμε σήμερα να μιλάμε για 12% μέχρι το τέλος του έτους. Ορισμένοι, μάλιστα, πιστεύουν ότι το 12% ίσως να είναι η καλύτερη περίπτωση.
Πως φτάσαμε μέχρι εδώ; Το ταμειακό έλλειμμα «έτρεχε» κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του έτους με μέσο μηνιαίο ρυθμό 1% του ΑΕΠ. Τον Σεπτέμβριο η κατάσταση επιδεινώθηκε και ο ρυθμός αυξήθηκε στο 1,5% του ΑΕΠ. Ετσι, το εννεάμηνο Ιανουαρίου - Σεπτεμβρίου το ταμειακό έλλειμμα είχε φτάσει ήδη στο 9,5% του ΑΕΠ.
Τα έσοδα παρουσίασαν υστέρηση κατά 6%, ενώ οι δαπάνες ήταν αυξημένες κατά 15%. Η εικόνα εμφανίζεται πιο τραγική εάν ληφθεί υπόψη ότι ο στόχος που είχε τεθεί για τα έσοδα προέβλεπε αύξηση 14,7%. Παράλληλα, ο στόχος για τις δαπάνες προέβλεπε αύξηση 9,7%. Δηλαδή, το σκέλος των δαπανών είχε πέσει έξω στο εννεάμηνο κατά περίπου 50%, σε σχέση με το στόχο του Προγράμματος Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Επίσης, υπενθυμίζεται ότι στόχος ήταν η μείωση των ελαστικών δαπανών κατά 10%. Αντί αυτού, οι πρωτογενείς δαπάνες σημείωσαν αύξηση μεγαλύτερη του 10%.
Εκτιμάται ότι στο τελευταίο τρίμηνο η αύξηση του ταμειακού ελλείμματος θα τρέξει με ρυθμό οριακά μικρότερο του 1% του ΑΕΠ ανά μήνα. Δηλαδή, το συνολικό ταμειακό έλλειμμα για φέτος θα επιβαρυνθεί με λιγότερο από 3% του ΑΕΠ μέχρι τέλους έτους.
Οι υπολογισμοί αυτοί οδηγούν σε συνολικό ταμειακό έλλειμμα για φέτος γύρω στο 12,5%. Από αυτό θα πρέπει να αφαιρεθεί η λεγόμενη «άσπρη τρύπα» των νοσοκομείων, των ΟΤΑ κλπ, προκειμένου να υπολογισθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα. Η «άσπρη τρύπα», το βολικό αυτό μέγεθος, ήταν μέχρι σήμερα περίπου 2% του ΑΕΠ -από τα υψηλότερα στην Ευρώπη και αντικείμενο έντονης αμφισβήτησης από την Κομισιόν.
Αν αφαιρεθεί το «μαξιλάρι» αυτό, τότε το δημοσιονομικό έλλειμμα πέφτει κοντά στο 10%. Το μέγεθος είναι αρκετά μεγάλο και η «άσπρη τρύπα"είναι αμφισβητίσμη. Ετσι, η κυβέρνηση προκειμένου να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της ικανότητα με την Κομισιόν (εν όψει της παράτασης για μείωση του ελλείμματος κάτω του 3% του ΑΕΠ) θα παίξει το «χαρτί» της αξιοπιστίας. Καθαροί λογαριασμοί και αξιόπιστοι.
Το πρώτο που πρέπει να κάνει είναι να μειώσει την «άσπρη τρύπα» σε ένα αποδεκτό ποσοστό -κοντά σε εκείνο που εμφανίζεται στις υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης. Δηλαδή κοντά στο 1% (με 1,5% το πολύ). Η μείωση της «άσπρης τρύπας» αμέσως αυξάνει το δημοσιονομικό έλλειμμα από το 10% στο 11-11,5%, περίπου.
Δεν τελειώσαμε εδώ. Τώρα απομένει η επιβάρυνση με τις οφειλές του Δημοσίου σε επιχειρήσεις, νοσοκομεία, φαρμακευτικές κλπ. Η επιβάρυνση αυτή, η οποία υπολογίζεται κατ' αρχήν σε περίπου 6 δισ. ευρώ (σχεδόν 2,5% του ΑΕΠ) θα επιμεριστεί στα έτη που δημιουργήθηκε. Συνεπώς, φέτος θα αποπληρωθεί μέρος της επιβάρυνσης αυτής. Το κομμάτι αυτό είναι που θα οδηγήσει το δημοσιονομικό έλλειμμα στο τέλος του έτους από το 11%-11,5% στο 12% του ΑΕΠ. Ενδεχομένως και υψηλότερα.
Το ύψος του ελλείμματος τρομάζει. Στόχος της κυβέρνησης είναι να παρουσιάσει πραγματικά μεγέθη, κερδίζοντας την αξιοπιστία, και ταυτόχρονα να δεσμευθεί ότι η δημοσιονομική προσαρμογή δεν θα γίνει μόνο με επιβολή φόρων ή με διάφορα «μπαλώματα» ή «αναπροσαρμογές» κλπ. Με τον τρόπο αυτό ενδεχομένως «αντισταθμίσει» τον τρόμο που προκαλεί το μέγεθος του δημοσιονομικού εκτροχιασμού -κυρίως στις αγορές, οι οποίες απειλούν να μας τιμωρήσουν ζητώντας υψηλότερες αποδόσεις για να αγοράσουν ελληνικά ομόλογα. Δηλαδή θα αυξηθεί το spread, δηλαδή το κόστος δανεισμού και γενικά το κόστος εξυπηρέτησης δημοσίου χρέους, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο ελλειμμάτων και χρέους.
Η κυβέρνηση προσανατολίζεται στην «εξασφάλιση» 10 δισ. ευρώ για το 2010, τα οποία θα προέλθουν από μείωση των δαπανών κατά 5 δισ. ευρώ και αύξηση των εσόδων κατά 5% δισ. ευρώ. Τα 10 δισ. ευρώ αντιστοιχούν σε μείωση του ελλείμματος κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες. Ωστόσο, η ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας με 2,5-3 δισ. ευρώ, όπως είχε δεσμευθεί προεκλογικά, θα οδηγήσει σε μείωση του ελλείμματος κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες το 2010.
